สภาพทั่วไปและข้อมูลพื้นฐาน
ด้านกายภาพ
1.1 ที่ตั้งของหมู่บ้านหรือชุมชน
ตำบลปางมะผ้า อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของที่ว่าการอำเภอ ปางมะผ้า ระยะห่างจากอำเภอประมาณ 18 กิโลเมตร มีเนื้อที่ประมาณ 198 ตารางกิโลเมตร หรือ ประมาณ 123,750 ไร่ มีอาณาเขตดังนี้
ทิศเหนือ จดกับ สาธารณรัฐสังคมนิยมแห่งสหภาพเมียนม่าร์
ทิศใต้ จดกับ ตำบลสบป่อง อำเภอปางมะผ้า อำเภอเมือง
ทิศตะวันออก จดกับ ตำบลถ้ำลอด ตำบลสบป่อง อำเภอปางมะผ้า
ทิศตะวันตก จดกับ ตำบลนาปู่ป้อม อำเภอปางมะผ้า
1.2 ลักษณะภูมิประเทศ
เกือบทั้งหมดของพื้นที่องค์การบริหารส่วนตำบลปางมะผ้า เป็นภูเขาสูงและป่าไม้อันอุดมสมบูรณ์มีที่ราบระหว่างภูเขาเพียงเล็กน้อย ใช้เป็นที่อยู่อาศัยและที่ทำกิน ภูเขาส่วนใหญ่เป็นภูเขาหินปูนจึงมีถ้ำที่สวยงามมากมาย
1.3 ลักษณะภูมิอากาศ
ฤดูร้อนเริ่มตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ – พฤษภาคม อุณหภูมิเฉลี่ย ๔๐ องศาเซลเซียส
ฤดูฝนเริ่มตั้งแต่เดือนมิถุนายน – กันยายน อุณหภูมิเฉลี่ย ๒๓ องศาเซลเซียส
ฤดูหนาวเริ่มตั้งแต่เดือนตุลาคม – มกราคม อุณหภูมิเฉลี่ย ๑๐ องศาเซลเซียส
1.4 ลักษณะของดิน
ลักษณะดินโดยทั่วไปเป็นดินร่วนปนทราย ประมาณ ๗๕% ดินลูกรังประมาณ ๑๕ % ลักษณะดินในพื้นที่เป็นดินเหนียวประมาณ ๑๐ %
1.5 ลักษณะของแหล่งน้ำ
ตำบลปางมะผ้าไม่มีแหล่งน้ำขนาดใหญ่ในพื้นที่ แต่มีลำห้วยสำคัญ ๒ แห่ง ได้แก่ลำห้วยแม่แม่ละนา และลำห้วยน้ำโป่ง
1.6 ลักษณะของไม้และป่าไม้
ลักษณะของไม้และป่าไม้ในตำบลปางมะผ้า ส่วนมากจะเป็นเป็นป่าดิบเขา ป่าดิบแล้ง ป่าเขาหินปูน และป่าเบญจพรรณที่สมบูรณ์
2. ด้านการเมือง/การปกครอง
2.1 เขตการปกครอง
(1) การปกครองท้องที่ ประกอบด้วยกำนัน 1 คน และผู้ใหญ่บ้านจำนวน 1๐ คน
(2) การปกครองส่วนท้องถิ่น องค์การบริหารส่วนตำบลปางมะผ้า ประกอบด้วย ผู้บริหาร จำนวน 4 คน และสมาชิกองค์การบริหารส่วนตำบล จำนวน 11 คน มีวาระการดำรงตำแหน่งคราวละ 4 ปี
3 ประชากร
3.1 ข้อมูลเกี่ยวกับจำนวนประชากร
ตำบลปางมะผ้า มีประชากรทั้งสิ้น 4,565 คน แยกเป็น หญิง จำนวน 2,225 คน ชาย จำนวน 2,340 คน มีจำนวนครัวเรือนทั้งสิ้น 1,730 ครัวเรือน แยกเป็นรายหมู่บ้านดังนี้
| หมู่ที่ | หมู่บ้าน | จำนวนครัวเรือน | ชาย | หญิง | รวม |
| 1 | บ้านแม่ละนา | 297 | 371 | 338 | 709 |
| 2 | บ้านปางคาม | 245 | 438 | 400 | 838 |
| 3 | บ้านไม้ฮุง | 122 | 151 | 164 | 315 |
| 4 | บ้านจ่าโบ่ | 116 | 146 | 123 | 269 |
| 5 | บ้านยาป่าแหน | 249 | 334 | 300 | 634 |
| 6 | บ้านผาแดง | 83 | 56 | 39 | 95 |
| 7 | บ้านไม้ลัน | 113 | 216 | 233 | 449 |
| 8 | บ้านห้วยเฮี๊ยะ | 125 | 142 | 112 | 254 |
| 9 | บ้านลุกข้าวหลาม | 164 | 222 | 232 | 454 |
| 10 | บ้านผาเผือก | 87 | 87 | 102 | 189 |
| 11 | บ้านบ่อไคร้ | 129 | 178 | 182 | 360 |
| รวมทั้งสิ้น | 1,730 | 2,340 | 2,225 | 4,565 | |
3.2 ช่วงอายุและจำนวนประชากร
| ช่วงอายุ | ชาย | หญิง |
| อายุต่ำกว่า 18 ปี | 591 | 574 |
| อายุ 18- 60 ปี | 1,505 | 1,409 |
| อายุมากกว่า 60 ปี | 244 | 242 |
| รวมทั้งสิ้น | 2,340 | 2,225 |
สภาพทางสังคม
4.1 การศึกษา
ในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลปางมะผ้า มีสถานศึกษา ดังนี้
โรงเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น จำนวน 2 โรงเรียน ได้แก่
โรงเรียนบ้านแม่ละนา
โรงเรียนบ้านปางคาม
โรงเรียนประถมศึกษา จำนวน 6 โรงเรียนได้แก่
โรงเรียนบ้านแม่ละนา
โรงเรียนบ้านยาป่าแหน
โรงเรียนบ้านห้วยเฮี๊ยะ
โรงเรียนบ้านปางคาม
โรงเรียนบ้านจ่าโบ่
โรงเรียนเขตพื้นที่การศึกษาแม่ฮ่องสอนเขต 1 ห้องเรียนบ้านปางคามน้อย และห้องเรียนบ้านบ้านผาแดง
ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก จำนวน 7 ศูนย์ฯ ได้แก่
ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านแม่ละนา
ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านปางคาม
ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านน้ำจาง
ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านผาเผือก
ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านลุกข้าวหลาม
ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านบ่อไคร้
ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านไม้ลัน
ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียน (กศน.) ตำบลปางมะผ้า จำนวน 5 ศูนย์ฯ ได้แก่
ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนบ้านลุกข้าวหลาม
ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนบ้านบ่อไคร้
ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนบ้านปางคามน้อย
ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนบ้านผาเผือก
ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนบ้านน้ำจาง
4.2 สาธารณสุข
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล จำนวน 1 แห่ง
ศูนย์สาธารณสุขมูลฐาน (ศสมช.) บ้านไม้ลัน จำนวน 1 แห่ง
สถานบริการสาธารณสุขชุมชน สสช. บ้านไม้ฮุง,ปางคาม จำนวน 2 แห่ง
กองทุนเกลือ จำนวน 11 แห่ง
อัตราการมีและใช้ส้วมราดน้ำ คิดเป็นร้อยละ 83.64
4.3 อาชญากรรม
องค์การบริหารส่วนตำบลปางมะผ้า ไม่มีเหตุอาชญากรรมที่รุนแรงเกิดขึ้น แต่มีจะมีการทะเลาะกันของเยาวชนและประชาชนเล็กน้อย ซึ่งที่ผ่านมาก็ได้ดำเนินการป้องกันการเกิดเหตุดังกล่าวผ่านโครงการสร้างความปรองดองสมานฉันท์สร้างความสามัคคีในชุมชน การติดตั้งกระจกส่องทางร่วมทางแยก ตั้งจุดตรวจ จุดสกัด จุดบริการ ในช่วงเทศกาลที่มีวันหยุดเพื่ออำนวยความสะดวกให้กับประชาชน
4.4 ยาเสพติด
ปัญหายาเสพติดในชุมชนขององค์การบริหารส่วนตำบลปางมะผ้า มีผู้ที่ติดยาเสพติดจำนวนเพียงเล็กน้อย ซึ่งได้มีการคัดกรองและส่งเข้าค่ายบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด ในขณะเดียวกันก็ได้ส่งเสริมให้ผู้ผ่านการบำบัดพื้นฟูได้มีอาชีพในการดำรงชีวิต ในส่วนอื่นๆก็มีการส่งเสริมและสนับสนุนงานด้านยาเสพติด เช่น การณรงค์ประชาสัมพันธ์ ฝึกอบรมให้ความรู้ ค่ายเด็กและเยาวชนห่างไกลยาเสพติด กีฬาต้านยาเสพติด เป็นต้น
4.5 การสังคมสงเคราะห์
1. จ่ายเบี้ยยังชีพให้กับผู้สูงอายุ ผู้พิการ และผู้ป่วยเอดส์
2. ลงทะเบียนและประสานโครงการเงินอุดหนุนเพื่อการเลี้ยงดูเด็กแรกเกิด
3. โครงการการจ้างนักเรียน/นักศึกษาทำงานช่วงปิดภาคเรียน
4. โครงการซ่อมสร้างที่อยู่อาศัยช่วยเหลือผู้ยากไร้และผู้ด้อยโอกาส
5. งานศูนย์ประสานผู้สูงอายุตำบลปามะผ้า
6. งานสนับสนุนศูนย์สงเคราะห์ราษฎรประจําหมู่บ้าน
5 ระบบบริการพื้นฐาน
5.1 การคมนาคมขนส่ง
- เส้นทางที่ 1 เป็นเส้นทางหลักที่ประชาชนนิยมใช้เดินทางและค้าขาย คือ ทางหลวงแผ่นดิน จากบ้านปางคาม – บ้านแม่ละนา – อำเภอปางมะผ้า ระยะทางรวม 40 กิโลเมตร เป็นลาดยาง 40 กิโลเมตร
- เส้นทางที่ 2 จากหมู่บ้านแม่ละนา – ตำบลถ้ำลอด – อำเภอปางมะผ้า ระยะทาง 18 กิโลเมตร เป็นลูกรัง 2 กิโลเมตร ลาดยาง 16 กิโลเมตร
5.2 การไฟฟ้า
ในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลปางมะผ้า มีหมู่บ้านที่มีไฟฟ้าใช้แล้ว จำนวน 10 บ้าน ไม่มีไฟฟ้าใช้ แต่อาศัยพลังงานจากแสงอาทิตย์ 1 บ้าน ได้แก่ หมู่ 6 บ้านผาแดง
5.3 การประปา
ประปาหมู่บ้าน / ประปาภูเขา จำนวน 14 แห่ง
ฝายน้ำล้นคอนกรีต จำนวน 3 แห่ง
บ่อน้ำตื้น จำนวน 60 บ่อ
5.4 โทรศัพท์
มีสัญญาณโทรศัพท์เคลื่อนที่ที่ใช้ได้ จำนวน 11 หมู่บ้าน แต่อาจไม่ครอบคลุมทั่วถึงทุกพื้นที่ สำหรับโทรศัพท์พื้นฐานในพื้นที่ตำบลปางมะผ้าไม่มีให้บริการ
5.5 ไปรษณีย์หรือการสื่อสารหรือการขนส่ง และวัสดุครุภัณฑ์
ไปรษณีย์อนุญาตเอกชน จำนวน 1 แห่ง
ระบบเศรษฐกิจ
การเกษตร
ร้อยละ 85 ของประชากร ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ผลผลิตทางการเกษตรที่สำคัญ ได้แก่ ข้าวไร่ ข้าวโพด ถั่วแดง ถั่วดำ เป็นต้น
6.2 การประมง
ไม่มีการทำการประมงในพื้นที่
6.3 การปศุสัตว์
เป็นการประกอบการในลักษณะเลี้ยงในครัวเรือน เช่น การเลี้ยงโค สุกร เป็ด ไก่
6.4 การบริการ
ปั๊มน้ำมันชนิดหลอดแก้ว จำนวน 11 แห่ง
โรงสีข้าวขนาดเล็ก (8 – 15 แรงม้า) จำนวน 20 แห่ง
ร้านค้าของชำ จำนวน 24 แห่ง
6.5 การท่องเที่ยว
- มีสถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญ เช่น ถ้ำแม่ละนา ถ้ำผีแมนบ้านจ่าโบ่ ถ้ำผาเผือก ถ้ำปางคามน้ำบ่อผี จุดชมวิวจ่าโบ่ จุดชมวิวบ้านลุกข้าวหลาม ตลาดริมทางบ้านบ่อไคร้
- สถานที่ท่องเที่ยวทางศาสนา เช่น วัดแม่ละนา วัดปางคาม
- สถานที่ท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์/วัฒนธรรม เช่น โฮมสเตย์บ้านแม่ละนา โฮมสเตย์บ้านจ่าโบ่
- สถานที่ท่องเที่ยวจุดชมวิวกิกอคอ บ้านห้วยเฮี๊ยะ
6.6 อุตสาหกรรม
มีอุตสาหกรรมในครัวเรือน เช่น จักสาน ทอผ้า เป็นต้น
6.7 การพาณิชย์และกลุ่มอาชีพ
มีวิสาหกิจชุมชน เช่น กลุ่มทอผ้า กลุ่มเลี้ยงโคพื้นเมือง กลุ่มทำปุ๋ยอินทรีย์ กลุ่มตีมีด เป็นต้น
6.8 แรงงาน
แรงงานส่วนใหญ่เป็นแรงงานด้านการเกษตรและแรงงานทั่วไป ซึ่งรับจ้างทำงานด้านเกษตร และแรงงานทั่วไปในพื้นที่จังหวัดแม่ฮ่องสอนและใกล้เคียง
7. ศาสนา ประเพณี วัฒนธรรม
7.1 การนับถือศาสนา
มีการนับถือศาสนา ๒ ศาสนาหลักๆ ได้แก่ ศาสนาพุทธ และศาสนาคริสต์
7.2 ประเพณีและงานประจำปี
งานประเพณีที่สำคัญของตำบลปางมะผ้าจะแบ่งออกเป็น ๒ ประเภทตามลักษณะของชนเผ่า คือ
- ชนผ่าลาหู่ เช่น ประเพณีกินวอ กินข้าวใหม่ เป็นต้น
- ชนเผ่าไทใหญ่ เช่น ประเพณีปอยส่างลอง ปอยดับไฟเทียน กั๋นตอโหลง เป็นต้น
7.3 ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภาษาถิ่น
ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภาษาถิ่น ที่สำคัญของตำบลปางมะผ้าจะแบ่งออกเป็น ๒ ประเภทตามลักษณะของชนเผ่า คือ
- ชนผ่าลาหู่ เช่น การทอผ้า ตีมีด ภาษาถิ่น ได้แก่ ภาษาลาหู่
- ชนเผ่าไทใหญ่ เช่น การทำข้าวปุก การทำถั่วเน่า ภาษาถิ่น ได้แก่ ภาษาไทใหญ่
7.4 สินค้าพื้นเมือง
สินค้าพื้นเมืองที่สำคัญของตำบลปางมะผ้าจะแบ่งออกเป็น ๒ ประเภทตามลักษณะของชนเผ่า คือ
- ชนผ่าลาหู่ เช่น ชุดประจำเผ่าลาหู่ เครื่องเงิน กระเป๋าลาหู่ เป็นต้น
- ชนเผ่าไทใหญ่ เช่น ชุดประจำเผ่าไทใหญ่ เครื่องจักรสาน ย่ามไทใหญ่ เป็นต้น
8. ทรัพยากรธรรมชาติ
8.1 น้ำ
น้ำที่ใช่ในการอุปโภค-บริโภค เป็นน้ำที่ได้จากน้ำฝน และน้ำจากลำห้วยน้อยใหญ่ในพื้นที่ และบางส่วนเป็นน้ำบาดาล
8.2 ป่าไม้
พื้นที่ส่วนใหญ่ป่าไม้ในตำบลปางมะผ้า ส่วนมากจะเป็นเป็นป่าดิบเขา ป่าดิบแล้ง ป่าเขาหินปูน และป่าเบญจพรรณที่สมบูรณ์
8.3 ภูเขา
ส่วนใหญ่เป็นภูเขาหินปูนสูงชัน มีความสลับซับซ้อน ประมาณ 90% ของพื้นที่ทั้งหมด ที่เหลือเป็นที่ราบระหว่างหุบเขา ซึ่งเป็นที่ตั้งของหมู่บ้านต่างๆ ประมาณ 5 % และพื้นที่ทำกิน 5 %
8.4 ทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
ทรัพยากรป่าไม้ในตำบลปางมะผ้า ส่วนใหญ่จะเป็นป่าเบญจพรรณ ในปัจจุบันสภาพป่าไม้ ถูกทำลายมากยิ่งขึ้น ตัวอย่างเช่น การบุกรุกเขตป่าเพื่อที่ทำกิน การทำไร่เลื่อนลอย ของชาวไทยภูเขาการลักลอบตัดไม้ขายของชาวบ้าน ดังนั้นหากไม่เร่งดำเนินการแก้ไขแล้ว ป่าไม้อันเป็นแหล่งต้นน้ำลำธารจะถูกตัดทำลายหมดในไม่ช้า
ทรัพยากรถ้ำ อำเภอปางมะผ้าได้ชื่อว่าเป็นอำเภอที่มีถ้ำมากที่สุดในประเทศ ซึ่งในปัจจุบันได้มี การสำรวจและค้นพบถ้ำใหม่ๆ อีกจำนวนหลายแห่ง ปัจจุบันได้เปิดเป็นแหล่งท่องเที่ยว ที่สำคัญได้แก่ ถ้ำผีแมน ถ้ำแม่ละนา ถ้ำผาเผือก ถ้ำปางคาม และอีกหลาย ๆ แห่งด้วยกัน จนมีคำขวัญของชาวอำเภอปางมะผ้าว่า “ถิ่นผีแมน แดนร้อยถ้ำ งามล้ำขุนเขา รวมเผ่าชาวดอย”